ibjlI Kyqr iv`c pRcUn mukwblybwzI
Bwrq srkwr hr iksm dy suDwrW, Kws krky ibjlI
suDwrW leI qrHW-2 dIAW nIqIAW GVn ih`q audwrIkrn dy dOr qihq 1990 qoN l`gI hoeI
hY[ dyKx vwlI g`l ieh hY ik suDwr iks idSw v`l jw rhy hn Aqy jykr suDwr lwhybMd
swbq nw hoey qW iehnW qoN auqpn hoeI AvsQw qoN sihjy hI vwpsI sMBv hY vI jW
nhI[
Bwrq iv`c ibjlI suDwrW dy nW Q`ly ibjlI Fwcy Aqy
lokW nwl ijhVw iKlvwV kIqw igAw hY auh Bwrq dy AwriQk FWcy nwl myl KWdy iksy vI
dyS iv`c nhI kIqw igAw[pihlW ibjlI knUMn 2003 AwieAw ijs qihq ibjlI borfW nUM
iqMNn ih`isAW; jnrySn, trWsimSn Aqy ifStRIibauSn iv`c vMifAW igAw[hux srkwr
ie`k nvW ibjlI ib`l,ibjlI suDwr knUMn 2018, 2014 qoN sMsd iv`c pyS krn leI qqpr
hY[ sMBMv hY ieh ib`l srd ru`q dy 18 nvMbr qoN SurU hox jw rhy smwgm iv`c r`iKAw
jwvy[ ies iv`c moty qOr qy do qrmImW dI ivvsQw kIqI geI hY[ie`k rwjW dy ibjlI
rYgUlytrI kimSn iv`c kyNdrI numWieidAW dI inXkqI leI hY Aqy dUsrI vMf Kyqr iv`c
pRcUn mukwbly sMbMDI hY[styt rYgUlytrI kimSn iv`c kyNdrI numwieMdgI rwj dy
mwmilAw iv`c kyNdr dI is`DI dKl AMdwjI hY Aqy dyS dy sMGI FWcy dy ivprIq vI hY[pRcUn
iv`c mukwbly bwzI leI ibjlI auqpwdk, tRWSmISn Aqy vMf isstm dy ivckwr ie`k cOQI
iDr ijsnUM “PrYncweIz” ikhw jwvygw KVI kIqI jwvygI[ pRcwr ieh kIqw jw irhw hY
ik GrylU Kpqkwr ij~QoN auhnW nUM ssqI ibjlI imlygI lY skxgy[
pRcUn mukwbly dI slwh
dyx vwilAW ny sMswr bY`k dIAW ivksq ho rhy mulkW leI ibjlI Kyqr dy suDwrW
sMbMDI id`qIAW icqwvnIAW v`l au`kw hI iDAWn nhI id`qw[Asl q`Q jo swhmxy Awey
auhnW nUM mu`K r`K ky Bwrq dI siQqI dy AnukUl slwh dyx dI bjwey pihlW hI DnwfW
dI mnSw dI pUrqI leI mn bxweI bYTy nyqwvW Aqy nOkrSwhW dI rmz pCwx ky pRcUn
iv`c mukwblybwzI ilAwaux dI slwh hI id`qI geI jdoN ik ivksq dySW iv`c vI ieh
ivDI lwhybMd swbq nhI hoeI[
pRcUn mukwblybwzI dI srdl qy jy pYr Drnw hI hovy
qW vI Bwrq vrgy mulk nUM ies leI mu`FlIAW SrqW Aqy ies qoN auqpn hox vwly sMBwvI
KqirAw dI iemwndwrI nwl inSwndyhI kr lYxI cwhIdI hY[ Bwrq nUM ibjlI suDwrW dy
c`l rhy vihx iv`c hor fUMGw auqrn qoN pihlW iehnW suDwrW sdkw sMswr bY`k dI
qr`kI-zwbqw mulkW bwry irport nUM iemWndwrI nwl GoKxw cwhIdw hY[Bwrq nUM pRcUn mukwblybwzI
dy rwh pYx qoN pihlW ijMnHW mulkW dI rIs kIqI jw rhI hY auhnW iv`c iesdI sPlqw
dy nwl nwl auhnW mulkW dy viSMidAW dI AwriQk dSw Aqy KrId SkqI qoN ielwvw Bwrq
dI ibjlI mMfI, mMfI dI iemwndwrI Aqy rYgUlytr dI pRBUsqw dI vI auhnW mulkW nwl qulnW
krnw Aiq jrUrI hY[
ibjlI mMfI dI iemwndwrI qy rYgUlytr dI pRBUsqw bwry
iehnW hI kihxw kwPI hY ik Bwrq dw kur`pSn prsYpSn ieMfYks ivc 195 mulkW iv`coN
78vW drjw hY Bwv isry dI kur`pSn[kI ies qrHW dy mhOl iv`c koeI vI Adwrw
kwrporyt jgq nUM A`Ko proKy krky Awm nwgirkW dy ih`q iv`c kMm krygw ? ie`k pwsy
AMbwnI dy mudrw plWt dw 25 swlW smJOqw qoV ky rwjW nUM smJOqy vwlIAW drW qoN
v`D drW qy ibjlI KrIdx leI mjbUr kr id`qw igAw hY Aqy dujy pwsy Aijhy smJOiqAW dy
keI rwjW nUM k`KoN hOly krn dy bwvjUd srkwrW iehnW dw punr nrIKx krn qoN iknwrw
kSI rhIAW hn[keI QWeI lok ih`qW nUM A`Ko proKy krky pRweIvyt kMpnIAW nwl lMbI
imAwd dy smJOiqAW kIqy hoey hn[pMjwb dI hwlq hI lY lvo Apxy plWt bMd krky in`jI
plWtw qoN ibjlI lYxI pY rhI hY[jy pUrI ibjlI nhI lYdy qw kpYistI cwrj vjoN ArbW
rUpY KVy Qrml plWtw dy dyxy pYxy pYNdy hn[so swfI ibjlI mMfI dI hwlq pRcUn
mukwbly-bwjI vwsqy bhuqI qs`lI bKS nhI[
Bwrq ny ibjlI suDwrW sMbMDI jo vI nIqIAW GVIAW auh swrIAW hI AmrIkw, ieMglYNf
Aqy hor ivksq mulkW dI qrz qy hI GVIAW[suDwrW dw dOr au`nq mulkW; AmrIkw,
ieMglyf, AwstrylIAw iv`c vI 90 ivAW ‘c SurU hoieAw Aqy swfy iv`c vI[ AmrIkw dI
pRqI jIA kOmI Awmdn $62606/- hY , ieMglYNf dI $45630 Aqy Bwrq dI kyvl $7874/- [
jy ibjlI dI Kpq dyKIey qW AmrIkw dI pRqI jIA Kpq 12071 XUint hY, ieMglYNf dI
4795 Aqy Bwrq dI kyvl 1122 Xint[ieh vI ie`k svwl hY ik suDwrW dy vihx iv`c AsI
auhnW dy brwbr Aqy auhnw dI qrz qy hI Cwl ikauNu mwrI ? swfy kol nw hI EnI iv`qI
smr`Qw hY qy nw hI iehnW mulkW ijnHy swDn[
Bwrq dI 21.3% jnsMiKAw qW 2011 dy srkwrI
“AMkiVAW” muqwbk A`q dI grIb hY Bwv 25.95 kroV lokW nUM qW ieh nHIN pqw huMdw
ik idhwVI iv`c ie`k fMg dI rotI nsIb hovygI jW Bu`Ky iF`f hI swauxw pvygw[117
Bu`Ky dySw iv`co AsI 102vyN nMbr qy hW[swfy lokW dI iF`f dI A`g buJwaux leI qW
srkwr nUM ssqy BwA Awtw dwl dyxI pY rhI hY[mulk dy 31.4% GrW dy iv`c im`tI dy
qyl dy dIvy nwl cwnx kIqw jWdw qy 0.5% GrW dy iv`c cwnx krn dw koeI swDn hI
nhI[AsIN hwly ku`lI-gu`lI-ju`lI nwl hI sulJ rhy hW[
sB qoN mh`qv pUrn svwl ieh hY ik pRcUn
mukwblybwzI ivksq dySw iv`c iks h`d q`k kwmXwb hoeI hY ? ieMglYNf iv`c isrP 20%
GrylU Kpqkwr hI ies dw Pwiedw auTw sky hn Aqy AmrIkw iv`c isrP 3% GrylU KpqkwrW
ny hI Apxy splwier bdly ny Aqy bwkI Apxy pihly ifstrIibaUtrW nwl hI b`Jy hoey
ny[ies Awlspxy dy kwrn mwhrW
ny nvy splwierW dI qkrIbn brwbr kImq, dUsry splwier nwl kwgjI smOJqy krn dI Kycl,
pRcun splwierW v`loN gumrwhkun pRcwr, gumrwh krn vwly sYlz-mYnW dI Brmwr Aqy
lokW nUM ies Aiq–aulJwaU ibjlI mMfI dI bxqr ‘co glq PYsilAW dy fr Awid d`isAw
hY[jy ivksq dysW dy lok vI pRcUn mukwblybwzI dw Pwiedw nhI auTw rhy qW AsIN
q`qw ikauN l`k rhy hW ?
so ibjlI Kyqr iv`c pRcUn mukwbly-bwzI bwry socx
qoN pihlW iemWndwr phuMc, ie`k pUrn Awzwd rygulYtr, ibjlI vycx vwilAw dw mOjUd
hoxw, vMf isstm dw qkVw ishq-mMd Aqy kuSl hox dy nwl nwl lokW dI AwriQk dSw dw
au`cw Aqy svY inrBr hoxw Aiq jrUrI Aqy muFlIAW Srqw hn[
ies sB dy bwvjUd Aihm svwl hY ik Awm lok iksy Brm
pwau mukwbly bwjI qoN Pwiedw auTw skxgy ? srkwr dw qrk hY ik vMf Kyqr iv`c
pRcUn mukwblybwzI ausy qrHW AwvygI ijvyN sMcwr swDnW iv`c AweI Aqy ies qrHW
ibjlI ssqI hovygI [ kMnW dy suxn leI g`l bVI im`TI lgdI hY pr ie`Qy ieh cyqy
r`Kxw Aiq jrUrI hY ik sMcwr Kyqr iv`c irlWies kimaUnIkySn, eyArsY`l, tYlnr
ieMfIAw, vIfIEkon kimaUnIkySn, lUp tYlIkm dw kwrobwr T`p ho cu`ikAw hY[AweIfIAw
nUM vofw Pon ny lY ilAw hY[gwhkW leI “ij`QoN mrzI’ dw mqlb isrP do-cwr QwvW rih
geIAW hn Aqy gwhk Awm qOr qy ie`ko kMpnI nwl hI b`Jy rihMdy hn[SurU iv`c ijs
eykwiDkwr nUM qoVn qoN g`l qurI sI suDwrW ny Esy pwsy moVw lY hI ilAw hY[Prk
isrP AYnw ku hI pvygw ik pihlW srkwrI iezwrydwrI sI hux in`jI hoeygI[ibjlI Kyqr
iv`c ieh ivDI pihlW hI AsPl ho cu`kI hY[AOrWgwbwd, jlgWv, nwgpur, gXw, Bwglpur,
muj`Prpur, gvwlIAr, aUjYn Awid QwvW qy vMf isstm dw in`jIkrx bUrI qrHW AsPl ho
cu`ikAw hY Aqy PrYNcweIjz nwl smJOqy r`d ho cu`ky hn[so ibjlI knUMn soD ib`l
iv`c mukwbly-bwjI dI im`TI golI iv`c kwrporyt AdwirAW dy ih`q Cupy hoey hn[
bjwey
A`kIN-plwhIN h`Q mwrn dy rwj srkwrW nUM cwhIdw hY ik pMCIAW dy Awlxy vwgUM
aulJy hoey vMf isstm nUM sulJwaux dy nwl-2 ibjlI KrId dy kIqy mihMgy smJOiqAW
qy punr ivcwr krn Aqy ibjlI drW nUM qrk sMgq krn[knUMn GVn vwilAW Aqy auhnW dy
slwhkwrW nUM cwhIdw hY ik dyS Aqy lok ih`qW, au`pr d`sy SihrW dy AsPl qzrby nUM
snmu`K r`K ky Aqy swfy nwloN smir`D mulkw iv`c ibjlI suDwrW qoN roSnI lY ky hI
iemWndwr nIq nwl swfy mulk dy AnukUl nIqIAW GVn nhI qW ijs idSW v`l suDwr swnUM
iljw rhy hn auhnW qoN puTy pYrIN muVnW AsMBv hovygw[
No comments:
Post a Comment